کتاب مدیریت پروژه واخلاق

اخلاق مجموعه ای از صفات روحی و باطنی انسان است که در اعمال و رفتاری که از خلقيات درونی نسان ناشی می شود، بروز و ظهور پیدا می کند. بدین سبب باید اخلاق را بر اساس آثار آن تعریف کرد. استمرار یک نوع رفتار خاص، نشان دهنده آن است که این رفتار یک ریشه درونی و باطنی در عمق جان و روح فرد دارد که آن ریشه را خلق و اخلاق می نامند. دامنه اخلاق ابتدا در حد رفتارهای فردی تصور می شود، اما رفتارهای فردی وقتی که در سطح جامعه با نهادهای اجتماعی تسری پیدا می کنند و شیوع می یابند، به نوعی به اخلاق جمعی تبدیل می شوند. اخلاق جمعی به تدریج در فرهنگ جامعه ریشه میدواند و خود نوعی وجه غالب می یابد؛ به نحوی که ویژگی های یک جامعه را می توان با آن به خوبی شناخت.

یک نظام اجتماعی، مبتنی بر زنجیره ای از اصول، هنجارها، ارزش ها و الگوهاست که اخلاق نامیده می شود. به تعبیر جامعه شناسان، اخلاق همانند خونی است که به صورت پنهان در پیکر جامعه و نهادهای اجتماعی در جریان است. از این دیدگاه هیچ نهاد، حرفه و قلمرویی نیست که قادر باشد فارغ از اخلاق که مرزهای سلوک و رفتار به هنجار را معین می کند به حیات مشروع خود ادامه دهد. اخلاق هر جامعه ملاک و معیار بایدها و نبایدهای آن را تعیین کرده و انسان اجتماعی را در مسیر زندگی هدفدار و غايتمند خود در مسیر کمال، فضیلت و سعادت هدایت می کند. آگاهی انسان از مبانی و اعتبار قواعد و معیارهای اخلاقی که جهت و روش زندگی او را تعیین می کند، مهمترین نیاز درون ذاتی هر فرد است.

تدارکات، ریسک، زمانبندی و ارتباطات و ... همواره قبل از موضوع اخلاق مورد توجه قرار گرفته اند. هیچ الگوریتمی وجود ندارد تا به یک مدیر پروژه کمک کند تا با تضمین قطعی اثربخشی، به موضوعات اخلاقی بپردازد. بیشترین نتیجه ای که می توان به آن امیدوار بود، قضاوت کردن و عمل کردن به گونه ای است که موضوع عادلانه و صادقانه حل و فصل شود. لغزش اخلاقی می تواند هزینه ها و خسارت های میلیونی و حتی میلیاردی برای شرکت و پروژه به همراه داشته باشد، که تمام این موارد به علت تصمیم ها و اقدام های غیراخلاقی کارکنان است. اگر بخواهیم اخلاق موثر واقع شود، باید مبانی آن کاملا در فکر و عمل افراد مورد توجه قرار گیرد؛ هر امری کمتر از این، مصالحه و سازش تلقی می شود.

در همین راستا و بر اساس چنین ضرورتی کتاب حاضر با عنوان مدیریت پروژه و اخلاق، در ده فصل تألیف شده است. فصل اول به مبانی و مفاهیم اخلاق می پردازد. در این فصل سعی شده است تا موضوع هایی از قبیل اهمیت و ضرورت اخلاق و جایگاه آن در اسلام، تعاریف مختلف، بنیان های نظری و دیدگاه فلاسفه درباره اخلاق و تعابیر نادرست آن بیان شود. در فصل دوم با عنوان اخلاق در سازمان به اهمیت موضوع اخلاق و فواید آن برای سازمان، عوامل تأثیرگذار بر رفتار اخلاقی در سازمان، اخلاق حرفه ای و اخلاق کسب و کار و ابعاد آن، مدیریت اخلاق در سازمان و سازمان اخلاق گرا پرداخته شده است. فصل سوم به ابزارهای مدیریت اخلاق اختصاص یافته است. در این فصل موضوع هایی از قبیل چهار ابزار مدیریت اخلاق (تدابیر ساختاری، خط و مشی، آموزش و منشور) و توضیحات تفصیلی هر یک از آنها، نظام نامه اخلاقی مدیریت پروژه و مزایا و معایب آن، ساختار کلی نظام نامه مطرح می شود. عنوان فصل چهارم، ضرورت اخلاق برای مدیران پروژه است. این فصل به شرایط منحصر به فرد مدیران پروژه مسائل سخت ونرم اخلاقی و توضیحات هریک از آنها پیامدهای شکست اخلاقی مدل تصمیم گیری اخلاقی تنگنای اخلاقی و ... می پردازد.

در فصل پنجم با عنوان عوامل اصلی بروز معضل های اخلاقی، عوامل کلیدی تأثیرگذار بر مدیران پروژه و تیم شان، چالش های پیش روی مدیران پروژه و گزینه های متعدد رسیدگی به هر یک از چالش ها و عوامل زمینهای پیرامون پروژه ها برای بروز معضل های اخلاقی بیان می شوند. فصل ششم به تأثیر اخلاق بر پروژه اختصاص یافته است. این فصل شامل موضوعاتی از قبیل تعریف پروژه و چرخه حیات پروژه، پنج فرایند اصلی مدیریت پروژه، دسته بندی معضل های اخلاقی، اخلاق و فرایندهای مدیریت پروژه و مشکلات اخلاقی رایج است. فصل هفتم با عنوان حاکمیت پروژه و اخلاق، به تعریف موضوع حاکمیت، دسته بندی انواع کنترل ها، کنترل های رایجی که باید در مواجهه با معضل های اخلاقی به کار برد و تعریف ریسک، انواع ریسک و مدیریت کارآمد ریسک در برابر معضل های اخلاقی پرداخته است.

فصل هشتم با عنوان پروژه های بین المللی و اخلاق، در برگیرنده مباحثی از قبیل تعریف پروژه های بین المللی، فاکتورهای مهم میان مدیریت پروژه - اخلاق- جهانی شدن، ابعاد اخلاقی در محیط بین المللی چالش های رویارویی با اخلاق در حوزه بین المللی، مشکلات اخلاقی محیط بین المللی، اقدام های کلیدی مدیران پروژه است. در فصل نهم با عنوان اخلاق و قوانین، رابطه میان اخلاق و قانون، اصطلاحات کلیدی قانونی، اصول و مفاهیم مهم حقوقی، انواع قرارداد، قوانین و مقررات متعدد مطرح شده اند. و در انتها فصل دهم با عنوان پیاده سازی اخلاق در مدیریت پروژه، به موضوعاتی همچون دلیل کم اهمیت بودن جایگاه اخلاق، راهکارهای مقابله با بی اخلاقی در سازمان، تحقق بخشیدن به اخلاق در پروژه ها و نشانه یک مدیر پروژه اخلاق مدار پرداخته است.

با توجه به نقش تعیین کننده اخلاق در فعالیت های مهندسی و موفقیت طرح ها، رعایت مباحث این کتاب می تواند موجب حاکمیت اخلاق در مراحل مختلف طراحی و اجرای پروژه ها و در نتیجه ارتقاء فعالیت های مهندسی و بهبود شرایط انسانی و اقتصادی پروژه های اجرایی کشور شود.